I natt er Orionidene på sitt sterkeste

Meteorskuren Orionidene har vært synlig siden 2. oktober og vil vare til 7. november. Antallet meteorer forventes å toppe om natten mellom den 20. oktober og tidlig morgen 21. oktober.

Orionidene er en av to meteorskurer skapt av løse rester fra kometen Halley. Eta Aquarids i mai er den andre meteorskuren laget av etterlatenskaper av kometen Halley. Halley bruker rundt 76 år for å gjøre en komplett revolusjon rundt Sola. Det vil neste bli synlig fra jorden i 2061.

Et bilde tatt av kometen Halley i 1986. Bildet er tatt av NASA

Når kan jeg se Orionidene?
Orionidene har en tendens til å være aktive hvert år i oktober måned, og toppes vanligvis rundt 20. oktober. På det meste er opp til 20 meteorer synlige hver time. Den beste tiden å se Orionidene er rett etter midnatt og rett før daggry

Det kalles Orionids fordi meteorene synes å dukke opp eller utstråle fra konstellasjonen Orion. Siden det er nymåne vil denne meteorskuren være lett å se på både den nordlige og sørlige halvkule. Mens man enkelt kan se et stjerneskudd ved å se rett opp, viser tabellen nedenfor nøyaktig retningen til Orionidene fra vår posisjon, Oslo

Bilde av Orionidene tatt med lang lukkertid. Foto: Ukjent

Retning for å se Orionidene på himmelen:
Tid               Retning                     Høyde
fre 22:00    61 ° øst-nordøst       2,1 °
fre 23:00    74 ° øst-nordøst       8,9 °
lør 00:00     87 ° øst                     16,2 °
lør 01:00     100 ° øst                   23,7 °
lør 02:00     114 ° øst-sørøst       30,9 °
lør 03:00     130 ° sørøst             37,3 °
lør 04:00     147 ° Sør-sørøst       42,2 °
lør 05:00     167 ° Sør-sørøst       45,1 °
lør 06:00     188 ° sør                   45,5 °
lør 07:00     208 ° sør-sørvest     43,2 °

Høyde er høyde i grader over horisonten.

Hvordan se meteorsvermer
Kontroller været: Meteorer, eller stjerneskudd, er lett å få øye på – alt du trenger er en klar og skyfri himmel, og et par øyne.
Kom deg ut av byen: Finn et sted så langt unna kunstige lys som mulig.
Forbered deg på å vente: Ta med noe å sitte eller ligge på. Himmelobservasjon er en langtekkelig affære, så gjør deg så komfortabel som mulig.

Observer månen i sommer!

Månen har alltid fascinert folk; Tidligere fordi du ikke visste hva månen egentlig var for noe. I moderne tider fordi vi faktisk vet hva det er.


Etter at Neil Armstrong og Buzz Aldrin gikk på Månens overflate i juli 1969, ble månen aldri den samme igjen. Noen av fortryllelsen ble brutt; Månen var ikke lenger utilgjengelig, men hadde blitt en del av det menneskelige domene. Etter de amerikanske månelandingene trodde mange at Månen ville være et eksotisk reisemål og hjem til romstasjoner og eventyrlystne forskere, men årene gikk og snart er det 50 år siden mennesket satte foten på månen.

Alt dette vil forandre seg, og innen et år vil menneskeheten sannsynligvis få et nytt bilde av månen; Google lanserte konkurransen «Google Lunar XPrize». Konkurransen går ut på at det private teamet som lander en månenbil
først på månen, kjører minst 500 meter og sender høyoppløselige bilder og video til jorden vinner 20 millioner dollar! Totalt fem lag har tatt utfordringen og er godkjent av Google som konkurrenter. Oppskytningen må gjøres innen utgangen av 2017. Hvis alt går bra vil vi innen fem måneder se fem forskjellige månebiler kjøre rundt på månen! De fleste har ikke hørt om denne konkurransen, men trolig vil alle mennesker i den siviliserte verden vite om den innen et år. Alle de fem prosjektene er privatfinansierte og ligner mer på avanserte hobbyprosjekter enn de fartøyene USA og Sovjet konkurrete med på 1960-tallet. Teamene som (forhåpentligvis) lykkes med å komme til månen har fullført prosjektet utrolig billig og raskt. Dette vil totalt endre hvordan vi ser på månen, og kan være utgangspunktet for å utnytte Månens ressurser og spesielle forutsetninger (inkludert vakuum og lav tyngdekraft).


Om sommeren blir nettene lysere, og stjerner og himmelobjekter forsvinner på den lyse nattehimmelen. Men månen er alltid tilstede og
kan observeres med alt fra håndkikkert til spottingscope og teleskop.

Her er fire tips for å observere månen i sommerperioden:
1. Unngå fullmåne. Når månen er full kommer lyset fra solen rett til månen. Det er ingen skygger, og overflaten er opplevd som flat og livløs. Ved nymåne kommer solen fra siden og lys kaster skygger over månens overflate. Med høy forstørrelse kan man se hvordan skyggene fra fjell og kraterkanter kastes over månens overflate.
2. Månefilter kan være en fordel. Jo nærmere fullmåne – jo mer intens blir lyset, og dermed kan det oppleves som blendende. Det finnes separate månefiltre som kan skrues på okularet til det astronomiske teleskopet. De reduserer lysstyrken og øker kontrasten.
3. Ta bilder av månen. Den enkleste måten å fotografere månen er å sette kameraet i mobiltelefonen til okularet på spottingscopet eller teleskopet. Avhengig av telefonmodellen finnes det forskjellige programmer som kan være nyttige. Med iPhone kan du også bruke volumknappen for øretelefonene som en trådutløser slik at man ikke unngår rystelser. Hvis du har et ultra-zoom digitalkamera (for eksempel Panasonic Lumix FZ82), trenger du ikke en spottingscope eller teleskop for å ta bilder eller video av månen. Sett kameraet på et stativ, rett det til månen, og zoome inn.
4. Bruk månekart. Månen er vakker i seg selv, og du kan bare observere og nyte. Noen ganger vil du kanskje tenke på hva du egentlig ser på – er det et fjell, et krater eller et hav? Hvor har Apollo landet? Google «månekart «, og du finner alt fra enkle skisser til svært detaljert kart med navn på forskjellige severdigheter.


Tekst: Claes Tunälv/FocusNordic

Solarcan – solarkamera i en boks

En ny Kickstarter-kampanje søker etter penger til Solarcan, et engangs pinhole-kamera som er plassert i en «brusboks». Dette kameraet, med lang eksponeringtid, er ment å fange solens bane i løpet av flere dager på et 5×7 Ilford Pearl fotopapir. Etter at eksponeringen er ferdig fjerner man toppen av boksen ved å bruke en vanlig boksåpner og «fremkaller» bildet ved hjelp av en smarttelefonapp.


Ifølge Solarcans Kickstarter-kampanje vil dette være det første masseproduserte engangs-solargrafikameraet som skipes ferdigmontert slik at brukerne bare monterer det på et bestemt sted og deretter eksponerer fotografisk papir mot sollys ved å fjerne en liten svart fane fra boksen. Etter at en uke (eller lenger) har passert, åpnes boksen og fotonegativet kan tas ut.

Brukerne tar deretter et bilde av negativet ved hjelp av Solarcan smartphone-appen, som inverterer bildet og «fremkaller» det som et digitalt bilde med riktige farger. Ifølge Kickstarter-siden er totalt 1 000 enheter Solarcan i klare for produksjon, men det er fortstt ikke kjent hvor det er mulig å få kjøpt kameraet utenom Kickstarter-kampanjen.

 

Messetilbud – Norsk Naturfotofestival

Under Norsk Naturfotofestival vil Dinkikkert.no være tilstede og tilby følgende tilbud til de fremmøtte gjestene:


Kowa Prominar XD 8×32
Før 4 899,- kroner – Nå 3 199,- kroner

Kowa Prominar XD 8×42
Før 5 299,- kroner – Nå 4199,- kroner

Kowa Prominar XD 10×42
Før 5 649,- kroner – Nå 4 399,- kroner

Steiner Observer 8×42
Før 3 049,- kroner – Nå 2 799,- kroner

Steiner Observer 10×42
Før 3 349,- kroner – Nå 2 599,- kroner

Steiner Ranger Xtreme 10×42
Før 7 029,- kroner – Nå 6 499,- kroner

Steiner Ranger Xtreme 8×56
Før 8 099,- kroner – Nå 6 999,- kroner

Pentax ZD 8×43 ED
Før 14 199,- kroner – Nå 11 499,- kroner

Pentax ZD 10×50 ED
Før 15 999,- kroner – Nå 12 999,- kroner


Ta turen innom vår stand for en hyggelig kikkertprat.

Vi deltar på Norsk Naturfotofestival

Fra fredag 17. mars til søndag 19. mars deltar Dinkikkert.no på Norsk naturfotofestival i Ski. Vi kommer til å ha stand sammen med Japan Photo i Follosalen i Thon Hotel Ski. I tillegg til fotomessen vil det være foredragsholdere og utstillinger fra flere kjente naturfotografer.

Dinkikkert.no kommer med messetilbud når det nærmer seg festivalstart.

Les mer om festivalen her: http://www.nnff.no/

Solformørkinga 20.mars 2015

Total solformørking

Total solformørking, med sola sin fantastiske korona. (Foto: Runar Sandnes)

Fredag 20.mars opplever Norge ei av dei største solformørkingane på lang tid. Formørkelsen er over 90% i store delar av landet, og den er total på Svalbard. Den delvise (partielle) fasen startar ca 09:45 (varierer litt alt etter din geografiske posisjon), og formørkinga er maksimal ca ein time etter.

I Longyearbyen startar den totale fasen kl. 11:10:42, og er over 11:13:11. Om du har tenkt deg oppover, og ikkje allereie har ordna deg med overnatting og flybillettar, så er du nok truleg for seint ute.
Men fortvil ikkje; vi får likevel oppleve ei stor solformørking på fastlandet, og det kan bli ei riktig så fin oppleving dersom vèrforholda er bra. Formørkinga vert størst i vest, med nesten 95% av sola dekka av månen.

Formørkinga i 2006, sett frå den internasjonale romstasjonen.

Formørkinga i Tyrkia  i 2006, sett frå den internasjonale romstasjonen. Vi ser Kypros nederst i biletet. Underteikna befinn seg langt der nede i måneskuggen, med høg puls og frysningar nedover ryggen. Foto: NASA

Kva er ei solformørking?
Ei solformørking vert til når månen passerer framfor solskiva slik at måneskuggen fell mot jordoverflata. Er månen nær nok jorda, og såleis er stor nok på himmelen til å dekke heile solskiva, vert fomørkinga total langs ei smal stripe over jordoverflata. Er månen for langt borte, men framleis passerer nær sentrum av solskiva, vil ein sjå delar av solskiva som ein ring rundt månen. Formørkinga vert då ringforma (annulær). I eit større område rundt totalitetssona vil sola vere delvis formørka (partiell formørking).
Formørkinga 20.mars er total langs ei smal stripe som strekker seg over Færøyane, Svalbard og delar av arktis.

Illustrasjon på solformørking.

Illustrasjon på solformørking.

Korleis observere sola på ein sikker måte
Sollyset er veldig sterkt og innheld mykje ultrafiolett stråling som er svært skadeleg for augene. Sjølv om sollyset etter kvart vert sterkt dempa, er mengda med UV-stråling framleis høg. Og sjølv om du klarer å dempe sollyset til behageleg nivå ved hjelp av meir eller mindre fornuftige metodar, så betyr det ikkje at du likevel observerer på ein sikkert måte. Tradisjonelt sett har folk bruk mange ulike metodar for å observere solformørkingar. Ueksponert film, sveisebriller og CD-plater er nokre av metodane.
IKKJE GJER DETTE!
Desse metodane slepp likevel gjennom store mengder med usynleg ultrafiolett lys, og dette kan skade auget (og synet) utan at du merkar det. Og desse skadane er irreversible! Så ikkje ta denne risikoen, bruk forsvarlege solfilter. Du kan òg projektere sollyset ned mot ei kvit overflata gjennom ein handkikkert (utan å sjå gjennom kikkerten). Dette er ein svært sikker metode, og bilete vert knivskarpt.

Solfilter med mylarfilm for teleskop

Solfilter med mylarfilm for teleskop

Solformørkingsbriller er 100% sikre, og gjev ei flott oppleving. Filtera i desse består enten av ein sølvaktig mylarfilm som minnar om tynn aluminiumsfolie, eller eit svart filter som ser ut som svart plast. Desse filtera kan du òg få som ark i A4-storleik slik at du sjølv kan lage deg filter til handkikkerten eller teleskopet ditt. Denne typen filter tåler ikkje så mykje røff handtering, så hugs å sjekke om filteret er tett. Hold det opp mot sola og sjå på skuggen. Dersom du ser små lysande prikkar i skuggen, så er det truleg ørsmå hol i filteret. Då må du skifte det.

Solformørkingsbriller

Solformørkingsbriller

Du får òg kjøpt ferdige solfilter som er tilpassa teleskop i ulik storleik. Enkelte av filtera består av glas, og er såleis litt meir robuste. Glasfiltera gjev ofte eit bilete med ein gulaktig fargetone, sjølv om du òg får variantar med eit svart/kvitt eller blålig bilete. Ved hjelp av solfilter studerer du sola sin fotosfære, den nederste delen av solatmosfæren. Kromosfæren ligg lenger ute, og kan kun studerast under totaliten eller ved bruk av eit spesielt H-alpha-filter.

Solfilter av glas for teleskop

Solfilter av glas for teleskop

Totaliteten
For dei som befinn seg i totalitetssona (td på Svalbard), så er den totale fasen sjølve krona på verket. Om dette er di første totale formørking, så er det vanskeleg å forklare kva som møter deg. Men kaldfrysing ned over ryggen, hår som reiser seg på armane, eit tåre i augekroken og høglydt gauling frå tilsynelatande edru og oppegåande folk er heilt normalt! Ei total solformørking er ei av dei desidert sterkaste naturopplevingane ein kan få med seg, og eit augeblikk ein aldri gløymer.
Det heile startar med at siste delen av sola forsvinn bak månen. Denne fenomenet vert kalla diamantringen, fordi siste del av sola strålar ut frå måneskiva, med sola sin korona etterkvart synleg rundt månen. På grunn av at randa på månen består av fjell og krater, vil du kunne oppleve at solsigden brått delar seg opp i fleire små lysande punkt etterkvart som siste rest av sola forsvinn bak fjella på måneranda. Dette fenomenet vert kalla Baily’s beads.

Bailys Beads, med den raude kromosfæren synleg rundt måneranden.

Baily’s beads, med den raude kromosfæren synleg rundt måneranden. (Foto: Runar Sandnes)

Når sist del av sola forsvinn, ser du i eit kort augeblikk ei raud rand rundt månen. Dette er solaskiva sin øverste atmosfære, kromosfæren. Om du er heldig, får du sjå sola sine enorme gassløkker som strekk seg ut frå solskiva. Dette er protuberansane, og desse er normalt kun synleg gjennom spesielle H-alpha filter. Om du har eit solteleskop frå Lunt, så kan du sjå desse protuberansane dagleg. (Sidan kromosfæren ligg lenger ute enn fotosfæren, vil du kunne sjå månen dekke over denne delen av atmosfæren før du ser den i dei vanlige solfiltera).

Protuberansane som strekk seg ut frå måneranden

Protuberansane som strekk seg ut frå måneranda. (Foto: Runar Sandnes)

Når siste del av sola forsvinn bak solskiva, ser du brått sola sin korona som strekk seg fleire soldiameterar ut frå sola. Dette er eit fantastisk syn, og på dette tidspunktet kan (og BØR) du ta vekk solfilteret. No er det trygt å observere formørkinga utan filter, dette gjeld òg gjennom teleskopet. Under solmaksimum vil koronaen ofte har mange synlege strålar langt ut utover himmelen i ulike retningar. Under solminimum er koronaen meir jevn fordelt rundt.

Spesiell redigering av den totale fasen, for å få fram strukturen i koronaen.

Spesiell redigering av den totale fasen, for å få fram strukturen i koronaen. (Foto: Runar Sandnes)

I bildet over er bildet prosessert med ein spesiell teknikk for å få fram detaljar i sola sin korona. Sidan sola sin korona er forma av sola sitt magnetfelt, ser vi her tydeleg nord- og sørpolen på sola (oppe kl 13 og nede kl 19). Legg òg merke til månen som dekkar sola. Kraftig redigering får her fram ein blåfarge. Denne er faktisk reell, og kjem frå reflektert solys frå jorda sine hav. Du ser òg faktisk enkelte av strukturformene (hava) på månen. Ganske tøft!
Når den totale fasen nærmar seg slutten, merkar du at det vert lysare på motsatt side av månen frå der sola sist var synleg. Om du ser antydning til protuberansane og kromosfæren, er det på tide å leite fram solfilteret. Det går fint å fotografere Baily’s beads og diamantringen gjennom teleskopet, men du må aldri observere visuelt utan filter når fotosfæren til sola er synleg! Når diamantringen er ferdig, må filteret settast på teleskopet som du ev. brukar til fotografering.

Spesielle fenomen
Skarpe skuggar
Sjølv om det er spennande å studere sola gjennom solfilter, så er det òg andre fenomen som ein bør få med seg.
Etter kvart som sola blir meir og meir formørka kan ein snu seg rundt og studere sin eigen skugge. Ein vil no sjå at skuggane stadig vert skarpare. Dette skuldast at sollyset kjem frå eit stadig mindre areal på himmelen, noko som fører til at lyset vert hardare. Samanlikn det gjerne med studiobelysning der ein brukar ein softboks for å få stor overflate på lyskjelda (og dermed mjukare lys med meir innfylling i skuggepartia), og når ein brukar ein snout/bikube på lyskjelda for å få meir punktlyskjelde (hardt lys med skarpe skuggar og store kontrastar). Du kan òg merke at når solskiva kun er ein avlang sigd, så vil skarpheten variere alt etter kva retning du held objektet som skapar skuggen i. Like før totaliteten, når solsigden etterkvart vert forvandla til eit mindre og mindre punkt, vil skuggane bli knivskarpe!

Solsigdar
Når solsigden er blitt tydeleg på himmelen, kan du legge hendene dine saman slik at fingrane dine kryssar kvarandre i 90 graders vinkel. Det vert då små glipper mellom fingrane. La sollyset falle på fingrane, og sjekk skuggen du får. Du vil no sjå ei rekke med solsigdar på bakken (eller der du lar sollyset falle). Mellomrommet mellom fingrane fungerer som eit pinhole i eit pinholekamera, og projekterer bilete av solsigden på bakken. Meir perfekt bilete får du ved å halde opp td. ein 5-kroning med hol i. Sjølve 5-kroningen vil danne ein skugge, og midt i denne skuggen vil du få eit nokså skarpt bilete av solsigden! Og dersom du står under eit tre med lauvverk eller tett trekrone, så legg gjerne ut eit kvitt handkle på bakken og sjå kva som viser seg. Ei heil rekke med solsigdar, projektert gjennom lauvverket!
Mange solglade amatørastronomar har med seg ei fiskeause (med massevis av små hol) når det er solformørking. Ausa gir ein veldig god og rask illustrasjon på fenomenet, sjølv om det kan sjå litt rart ut med fiskeause i fotoveska.

Solsigdar danna ved gjennomlysing av lauvverk.

Solsigdar danna ved gjennomlysing av lauvverk. (Foto: Runar Sandnes)

Her er eit bilete frå den totale formørkinga i Tyrkia i 2006, der eg nettopp fekk observere skarpe solsigdar gjennom lauvverket på trea. Det var fascinerande å sjå kor skarpe desse solsigdane faktisk var!

Det spesielle lyset

Sola er så lyssterk at det er vanskeleg å merke tapet i lysstyrke under den partielle fasen. Samstundes kompanserer auget vårt lystapet ved å auke diameteren på pupillen. Ein sensitiv lysmålar vil derimot vise små endringar i lysstyrka på ein meir objektiv måte. Det er først når vi passerer 90% formørking at ting tek til å skje. Om du legger merke til det, vil du få eit litt spesielt lys. Det er nesten som om naturen mistar litt av fargane, og får eit sølvaktig slør.

Det som skjer er at sollyset vert stadig svakare etter kvart som arealet på den lysande solskiva vert mindre. Sola sin ytre atmosfære, koronaen, strekker seg fleire soldiameterar ut frå sola. Men denne delen av solatmosfæren er lyssvak, og er til vanleg for svak til å kunne observerast frå jorda. Dette skuldast at sollyset overstrålar denne. (Under den totale fasen vil vi sjå den fantastiske koronaen stråle ut frå sola med omlag samme lysstyrke som  fullmånen.) Mot slutten av den partielle fasen vil lyset frå koronaen etterkvart ta over for det direkte sollyset. Koronalyset er nokså monokromatisk på farge, og vil difor lyse opp landskapet på ein rar måte. Det er ikkje ei veldig stor effekt, men du merkar at det er noko spesielt som skjer med lyskvaliteten.
Like før formørkinga blir total vil sollyset stråle ut frå eit stadig mindre punkt på himmelen, og du opplever sollyset nesten som ein sveiseflamme. Veldig spesielt lys, veldig skarpe skuggar og veldig spennande stemning!

For dei som opplever totaliteten, kan det vere lurt å ta seg ein rask kikk rundt like før den totale fasen startar. Om du står på eit høgdedrag, vil du kunne sjå måneskuggen komme rasande mot deg frå horisonten med ein hastighet på omlag 3000 km/t. Under totaliteten vil himmelen rundt sola vere mørk, og det er nokså lett å sjå både Venus, Merkur og nokre lyssterke stjerner. Horisonten rundt deg vil sjå ut som ein solnedgang, med vakre raude fargar. Nokre vil kanskje påstå at fuglane sluttar å synge, men det var vanskeleg å høyre på grunn av jubling og entusiastisk gauling!

Horisonten under den totale fasen. (Foto: Hanne Karin Sunde)

Horisonten under den totale fasen. (Foto: Hanne Karin Sunde)

Skuggeband
Dette er eit fenomen som nesten ser ut som dei flakkande skuggane vi ser i botnen av eit svømmebasseng. Dei opptrer like før, og like etter totalitetsfasen, og skuldast at den tynne solsigden opptrer nærast som ei anisotropisk lyskjelde. Lysstyrka varierer litt på langs av sigden. Når lyset så vert broten i atmosfæren vår, vil lyset bli forsterka/forminska i luftlaga (linseverknad). Dette fenomenet er ikkje så lett å få med seg, då kontrasen er veldig lav. Ein ser det kanskje enklast mot ei kvit rein overflate (bygningsfasade etc) som eit litt flakkande lys.

Fototips
Ei solformørking, og særleg den totale fasen, er ei visuell stor oppleving. Prioriter å oppleve denne visuelt!
Om du skal fotografere, så bør du ha full kontroll over utstyr og innstillingar. Dette er ikkje tidspunktet til å fikle og fomle! Ein ev. total fase bør tørrtrenast på, og eit ark med tidspunkt og innstillingar er ikkje dumt! Spesielt under ein total fase er det viktig å få med seg det fantastiske synet!
Då eg opplevde formørkinga i Tyrkia i 2006, hadde eg med meg ein 80mm apokromatisk refraktor på eit solid fotostativ, solfilter og Canon 20D med fjernutløysar. Refraktoren (linseteleskopet) hadde ei brennvidde på 600mm (f/7.5), noko som gav eit fint utsnitt på himmelen. Ein kan godt velge eit teleskop med lavare brennvidde for å få med meir av koronaen, men då mister ein oppløysing på fenomena langs måneranden. Kamera med fullformatbrikke vil ha større synsfelt, og kan såleis vere ein fordel. Du treng ikkje eit linseteleskop for å fotografere, vanleg tele-/zoomoptikk vil fungere fint!

Stille før stormen. (Foto: Hanne Karin Sunde)

Stille før stormen, underteikna er i gang med utstyrsrigginga. (Foto: Hanne Karin Sunde)

Under den partielle fasen kan du bruke samme eksponeringstider. Sett lav ISO, og velg blendaren der objektivet ditt er skarpast. Bruk speillås og fjernutløysar for å minimere vibrasjonar. Og vèr nøye med fokus, her er det kun manuell fokus som gjeld! Bruk LCD-skjermen til fokusering, slik at du får skarpast mogleg bilete.

Under den totale fasen er det snakk om verkeleg kjappe eksponeringstider under diamantringen og Baily’a beads. Vi snakkar om tusendels sekund. Etter kvart som solskiva forsvinn heilt kan du auke eksponeringstida gradvis. Målet er å få fotografere koronaen med mange ulike eksponeringstider. Kun ei lang eksponeringstid vil overeksponere den delen av koronaen som er nærast sola. Under formørkinga i Tyrkia låg eg rundt 1/15 sek, men varierte alt frå 2 sekund til 1/4000 sekund. Her må du berre ta eit rikeleg utval med eksponeringstider; du har ikkje tid til å korrigere og evaluere mykje undervegs.
Om du fleire kamera, sett gjerne opp eit på stativ som kan ta timelapse undervegs. Då kan du få med deg lysendringane i horisonten og den generelle stemninga. Og videokamera er gull verdt, om du har eit! Berre lyden av det som skjer rundt deg er minneverdig!

Sjekk gjerne ut vår solformørkelsesside på nettsida, der har vi lista opp ei rekke med aktuelle hjelpemiddel som lar deg studere formørkinga på ein trygg og spennande måte! 

Lykke til med formørkinga! Eg håpar vi får fine forhold over heile landet!
signatur_2

Nikon D810A – fullformat astrofoto

D810A – Nikon sin første spegelrefleks for astrofotografar

 

10.februar lanserte Nikon ein spesialversjon av D810, spesielt med astrofotografering i tankane. Rykta om dette kameraet har sirkulert på nettet ei stund, så det låg i korta at ein slik modell var sannsynleg. Kvifor kjem denne modellen, og kva er spesielt med den? Vi tenker litt høgt.

No er ikkje astromodifiserte digitale spegelreflekskamera noko nytt. Canon lanserte sin første modell 20Da i februar 2005, og fulgte opp med 60Da i 2012. (20Da var forøvrig første Canon-modell med Live View-modus). Begge desse modellane hadde APS-C sensor og utvida sensitivitet mot nær-infraraudt spektrum. Etter lanseringa av 20Da vart det brått ein gråmarknad for modifisering av DSLR-kamera. Enten kunne du sende ditt eksisterande kamera inn til eit (meir eller mindre sertifisert) servicefirma for modifisering, eller så kunne du kjøpe filtersett og foreta modifiseringa sjølv. Sidan dei modifiserte versjonane ikkje var i regi av kameraprodusenten, var dette ei modifisering som oppheva garantien. Men resultatet vart bra, dersom alle skruane kom på riktig plass og loddinga vart korrekt utført!

Så kva er nytt med D810A? Vel, for det første er det ein offisiell Nikon, og for det andre har kameraet ei FX-bildebrikke (fullformat) med heile 36.3 megapixel. Vi skal sjå på fordelar og ulemper etter kvart, men først ein tur på skulebenken!

Hemmeligheten rundt H-alpha (Hα)
Så kva er spesielt med astromodifiserte kameramodellar? Kvifor vil astrofotografar ha desse spesialversjonane?
Mange av dei astronomiske objekta sender ut mykje stråling i eit område som ligg i det nær-infraraude området av det elektromagnetiske spekteret. Auget vårt er ikkje spesielt sensitivt mot dette området (det ligg i utkanten av området for synleg lys), medan bildebrikkene på kamera har bedre evne til å fange opp desse bølgelengdene. Men til vanleg terrestrisk fotografering er ikkje det ønskeleg med så mykje av dette lyset, så dei fleste digitalkamera er utstyrt med eit IR-cut filter som sit framfor bildebrikka. Dette filteret dempar raudskjæret som denne strålinga skapar. Så her ligg litt av utfordringa.

Nordamerikatåka (ngc7000) i Svanen

Nordamerikatåka (ngc7000) i Svanen, fotografert med Canon 60Da. (Foto: Runar Sandnes)

På bildet av gasståka NGC7000 over ser vi tydeleg H-alpha strålinga som den raude informasjonen i biletet. Objektet er her fotografert med Canon sin modell 60Da. Om ein skulle ha fotografert denne med ein vanleg 60D, så ville ein fått mykje mindre tydeleg signal å jobbe med.

Astronomisk fotografering handlar i stor grad om å fotografere objekt som ikkje er lett synlege, og fotografering er såleis ein viktig måte å få informasjon om desse objekta på. Ein må difor bruke litt andre referansar på kva som er «ekte» og ikkje. I tradisjonell fotografering er det ofte diskusjonar om legitimiteten til ulike bilete, og om dei gjev eit korrekt bilete av korleis verden faktisk er. Vi må berre innsjå at eit kamera og eit sensormedium (film/CCD/CMOS) uansett berre gir oss eit avgrensa bilete av korleis verden faktisk ser ut. Det blir verden; sett gjennom kameraet sine auge…

I astronomien forsøker vi heile tida å forklare fysikken bak prosessane, og då vert all tilgjengeleg informasjon brukt for å få danna oss eit mest mogleg korrekt bilete. H-alpha er navnet på ei enkel bølgelengde som vert sendt ut frå eit hydrogenatom. Kort fortalt består eit hydrogenatom av eit proton, med eit enkelt elektron som kretsar rundt i ei bane (kalla elektronskall). Dersom dette elektronet vert tilført tilstrekkeleg energi, så vert det løfta ut i bana utanfor. Når elektronet så sprett tilbake i normal bane, slepp det frå seg energi tilsvarande energiforskjellen mellom dei to banene. Denne energien vert sendt ut som elektronmagnetisk stråling med bølgelengda 656,28 nm.

Så kva kan så denne bølgelengda brukast til? Jo, mange gasståker og stjerneformande strukturar i galaksar sender ut rikeleg med denne og andre spennande bølgelengder. Denne strålinga kan rett og slett fortelle oss mykje om objektet, og det finst masse av denne strålinga! Så då er det kanskje greit å ha eit kamera som klarer å fange den opp?

Dedikerte astronomiske kamera (ofte monokromkamera med CCD-brikke som er nedkjølt med Peltier-element for å få lav elektronisk støy) er svært sensitive mot eit større del av spektrumet enn tradisjonelle digitalkamera for normalt bruk. I tillegg leverer dei 16-bits filer, som rett og slett har eit sjukt stort dynamisk omfang! Men desse spesielle instrumenta er svært dyre, og prisen aukar kraftig etter storleiken på bildebrikka. Spegelrefleksar med CMOS-brikker er mykje billigare i produksjon, og kan såleis modifiserast for å få liknande resultat. Ein får ikkje samme lyssensitivitet og støyforhold, men for mange er resultata likevel meir enn bra nok. Og til ein brøkdel av prisen.

Kva kan D810A tilby?
Nikon har satsa på D810 som base for sin spesialversjon. Med denne modellen får du ei fullformatbrikke med heile 36 megapixel, ein ISO-verdi som kan strekkast opp til 51200 og ei bildebrikke som er fire gongar meir sensitiv mot H-alpha enn den opprinnelege modellen. Høgt megapixeltal er ein fordel om du skal lage store forstørringar, men har òg ulempen med at ein då må presse eit større antal pixlar på arealet på bildebrikka samanlikna med modellar med mindre megapixel. Dei fysiske pixelane på bildebrikka vert då mindre, noko som fører til lavare sensitivitet og meir utlesingsstøy frå bildebrikka. Tradisjonelle CCD-astrokamera har ofte rundt 8-10 megapixel, og kan dermed ha fysiske pixlar som er opp mot 9 µm store. D810A har pixlar som er kun 4.89 µm. Eit betimeleg spørsmål vi må stille oss, er kvifor dei ikkje heller har valt å bruke f.eks D750 som base. Dette kameraet har 24 megapixel (som er meir enn stort nok) og har ein pixelstorleik på 5.9 µm. Då hadde ein fått eit system som var meir lyssensitivt. Atmosfærisk turbulens vil alltid vere ein faktor som påverkar kor skarpt bilete ein får; fleire megapixel betyr ikkje nødvendigvis større oppløysing på objektet.
Legg merke til at dette kamerahuset er nokså tungt med sine 880 gram. Dette bør ein ha med i betraktninga, særleg om ein brukar kameraet i kombinasjon med teleskop. Ekvatorialmonteringa (astronomisk motorrigg) bør då vere dimmensjonert for vekta (og vektarmen).

Nikon sitt val av bildebrikke er òg interessant. Fullformat skapar problem på ein del teleskopmodellar, då det er nokså dyrt å lage teleskop som gir ein perfekt korrigert bildesirkel som klarer å fylle heile bildebrikka. På mange teleskop vil ein difor oppleve vignettering, og dette kan vere vanskeleg å få korrigert i etterbehandlinga. Ei crop-brikke er såleis meir sikkert. Men samtidig; har du pengar nok til å kjøpe D810A, så bør nok teleskopet òg stå i stil.

D810A og AstroTrac
Slik vi ser det, vil Nikon D810A vere eit veldig godt val til astrotracker-plattformar à la AstroTrac. Kombinert med Nikon sin fantastiske optikk, vil ein kunne få flotte langtidseksponeringar mot stjernehimmelen, med masse flott H-alpha signal. AstroTrac er genialt med vidvinkeloptikk mot melkeveien, men fungerer òg strålande med tele-brennvidder i 3-400mm området! Svært mange av objekta er nokså store på himmelen, noko som gir lyssterke teleobjektiv ein fordel mot tradisjonelle teleskop med høg brennvidde og lite bildefelt.
Les gjerne meir om AstroTrac-systemet, som er verdens beste astronomiske fotoplattform for systemkamera. Vi har laga eit eige blogg-innlegg om dette. Kort fortalt er AstroTrac ei motorisert startracker som følger stjernene nøyaktig over himmelen under langtidseksponeringar. Systemet er svært nøyaktig, tåler utstyrsvekter opp mot 15 kg, og er samtidig transportabelt nok til at ein lett kan ta med seg utstyret på plassar som tidlegare har vore vanskeleg tilgjengeleg med større astronomiske monteringar. AstroTrac kan byggast ut etter behov.

AstroTrac med motvektssystem, her i kombinasjon med Canon 60Da og 200mm f/2.0L IS.

AstroTrac med motvektssystem, her i kombinasjon med Canon 60Da og 200mm f/2.0L IS. Tung kamerakonfigurasjon, men oppsettet blir likevel fjellstøtt med AstroTrac-enheten.

Måten Nikon har løyst denne kameramodelllen på er kanskje litt uventa, men historia viser at det er dei dristige vala som utviklar teknologien vidare. Det blir spennande å sjå korleis kameraet fungerer i praksis mot mørk himmel! Til sjuande og sist er det brukarane som avgjer dommen. D810A har i tillegg ein del nye funksjonar som vi kjem til å få sjå meir til i kommande Nikon-modellar. Vi trur nok mellom anna at vi kjem til å få sjå meir til D810A i timelapse-sammenheng!

Dedikerte spegelreflekskamera for astrofotografar er definitivt ei sjeldan vare, og her har Nikon virkeleg lagt seg i selen for å skape ein spennande modell. Det er kanskje ei smal nisje, men vi er sikre på at denne modellen har sin plass blant fotografar verden over. Vi gledar oss til å sjå resultata denne modellen kan gi oss!

Nikon D810A kan bestillast frå Japan Photo.

**********

Produktinformasjon frå Nikon sine nettsider:

Bildebrikke i FX-format med 36,3 megapiksler: Kontrastrike bilder og minimalt med fargefeil.
Modifisert infrarødt (IR) cutoff-filter: Fire ganger mer følsomt for H-alfa bølgelengden (bølgelengde på ca. 656 nm) enn D810.
M- innstilling for lang eksponering: Muliggjør eksponeringer på opptil 900 sekunder.
Elektronisk lukker på fremre lukkergardin: Minimerer interne vibrasjoner under eksponering og gir skarpest mulige resultater.
Suveren lysfølsomhet (ISO): Standard ISO-område på 200–12800 kan forlenges opptil 51200 ISO (tilsvarende).
Serieopptak uten begrensninger: Gir enestående bilder av stjernehimmelen. Ta opp så mange JPEG-filer i høy kvalitet som minnekortet og batterilevetiden tillater.
Live view: Bilder kan forstørres opptil 23 ganger i tillegg til en virtuell eksponeringsforhåndsvisning for lukkerinnstillingen.
Kunstig horisont: Se kunstig horisont under fotografering gjennom søkeren.
EXPEED 4: Sikrer kameraets høye ytelse.
Picture Control 2.0: Gjør etterbehandlingen enklere med Flat-innstillingen for maksimalt dynamisk område. Detaljene kan finjusteres med Klarhet.
AF-ytelse i toppklasse: Et Multi-CAM 3500FX 51-punkts AF-system kan konfigureres i 9-punkts, 21-punkts og 51-punkts fokusområde med følsomhet ned til -2 EV (ISO 100, 20 °C).
Skjerm med mulighet for å stille fargebalansen: 8,0 cm (3,2-tommers) RGBW LCD-skjerm med antirefleksbelegg og 1 229 000 punkter. Juster fargebalansen og lysstyrken.
D-film i flere formater: Film i full HD (1080p) i FX- og DX-format med bildefrekvenser på 50p/60p. Tilgang til hele følsomhetsområdet under opptak, samt kontroll over lukkertid, blenderåpning og lydnivåer.
RAW Size S: Leverer 12-bits Nikon NEF-filer med fyldig fargedybde som legger til rette for raskere bildeoverføring og enklere etterbehandling.
Rask, robust lukker: Lukkeren i kevlar/karbonfiber-kompositt er testet med 200 000 sykluser og har en lukkertid på 1/8000 til 900 sek.
EN-EL15-batteri med stor kapasitet: Superkompakt og lett, oppladbart litium-ionbatteri med en kapasitet på 1900 mAh (7,0 V). Ta opptil 3860 stillbilder1 per oppladning.
Lagringsmedier: Ett CF-kortspor for høyhastighets UDMA 7-kort og ett SD-kortspor for høyhastighets SDXC- og UHS-I-kort med stor kapasitet.
Robust kamerahus i magnesium: Omfattende værforsegling mot støv og fuktighet sørger for at D810A er fukt- og støvbestandig.
Kablet og trådløs nettverkstilkobling: Støtte for Ethernet og trådløst lokalt nettverk. Koble til ved hjelp av dataoverføreren UT-1 (ekstrautstyr) sammen med den trådløse WT-5-senderen.
Tilleggsutstyr: Opptakstiden forlenges ved bruk av MB-D12 multipower batteripakken eller EH-5b AC-nettadapteren med EP-5B-strømforsyning.

Armasight Spark

I årevis har utviklinga og forbetring av generasjon 1-nattkikkertar for konsumentmarkedet stått stille. Med Armasight sin nye CORE (Ceramic Optical Ruggedized Engine)-teknologi for bildeforsterkning er randforvrenging av biletet kraftig redusert, sensitiviteten dramatisk forbetra, og best av alt; oppløysinga er nesten dobla. Vi har testa Armasight Spark med CORE-teknologi.

Armasight Spark m/ ekstra IR-lys.

Armasight Spark m/ ekstra IR-lys, seint ein vakker haustkveld.


Vitale data
1x forstørring, 35mm lysopning, oppløysing på 70 linjer/mm, 35 graders synsfelt, 8mm utgangspupill, 20mm pupillavstand.

Vekt og storleik
Armasight Spark veg omlag 400 gram, og er 16cm lang. Nattkikkerten ligg godt i handa, og er komfortabel under lengre tids bruk.

Bildekvalitet
Dei fleste nattkikkertar vert brukt ved låg forstørring, mange av dei har kun 1-3x. Dette skuldast at ein ofte brukar nattkikkertane til å få oversikt over ei stort område.
Typiske bruksområder til nattkikkertar er vakthald, vilttelling, overvaking av større områder og navigering på nattetid.
Armasight Spark har ein synsvinkel på 35 grader, noko som er tilstrekkeleg til å få god oversikt over terrenget.  Skarpleiken i biletet er veldig bra, og dette skuldast nok i stor grad den forbetra oppløysinga til CORE-teknologien. 70 linjer/mm er nesten dobbel av det som er vanleg for standard generasjon 1, og er fullt på høgde med mange generasjon 2-nattkikkertar. Den store forskjellen finn du sjølvsagt i den geometriske forvrenginga av biletet. Denne er framleis godt synleg på Spark. Men forvrenginga er på langt nær så sjenerande som på dei fleste andre gen 1 kikkertar, så her har Armasight gjort ein god jobb! Skal du har eit flatt bildefelt utan forvrenging, så må du over på generasjon 2; til ein heilt annan pris.

Eksempelbilde tatt gjennom Armasight Spark

Eksempelbilde tatt gjennom Armasight Spark

Eksempelbiletet over viser korleis den geometriske forvrenginga opptrer. Heilt ut mot kanten av synsfeltet er forvrenginga nokså tydeleg, men samanlikna med andre generasjon 1-modellar er ein større del av synsfeltet i sentrum ok korrigert.

Spark innheld ei innebygd IR-lampe som du kan bruke for å belyse terrenget under ekstremt mørke forhold, eller om du ynskjer høgare lysstyrke. Denne fungerer greit på nokså korte avstandar. Ynskjer du ytterlegare rekkevidde, kan du skru på ein ekstern IR-lampe. Desse finnast i to versjonar for Spark; ein med fast spredningsvinkel, og ein med variabel vinkel. Den med variabel er mest fleksibel dersom du ynskjer å kunne regulere mellom spiss stråle for lange avstandar, eller ein brei stråle for å dekke eit større synsfelt. Lysstyrka kan regulerast trinnvis på begge modellane. Dei eksterne IR-lampane er tilleggsutstyr.

Armasight Spark m/ekstra IR-lys montert.

Armasight Spark m/ekstra IR-lys montert.


Byggkvalitet
Spark har ein strålande byggkvalitet, med eit kikkerthus i polykarbonat. Dette gjer at finishen kanskje kan virke litt grov, samanlikna med andre modellar. Men det er nettopp dette som sørger for eit godt inntrykk; dette er ein modell som er laga for røft bruk. Dermed er mest mogleg ressursar lagt i robusthet og støtsikkerhet. I mørket er det uansett alle kattar grå.
Fokuseringa skjer ved å skru på objektivlinsa i front. I tillegg finst det ei diopterjustering ved okularenden av kikkerten. I hovudsak treng ein svært lite justering undervegs.

Tilleggsutstyr
Armasight kan tilby eit stort utval med tilleggsutstyr til Spark, mellom anna utstyr for hode/hjelmmontering, dagskikkertadapter (for å bruke din ekstisterande kikkert i kombinasjon med Spark), 3x afokalt adapter, samt foto-/videoadapter for å ta bilete eller filme gjennom nattkikkerten. Totalt utval finn du på Armasight sine nettsider. Ta kontakt med oss for meir informasjon.

Pris
For under kr 6000,- (5899,-) får du ein nattkikkert med sterkt forbetra generasjon 1-eigenskapar, med ny teknologi basert på generasjon 2. Etter vår vurderer er Armasight Spark ein av dei mest prisgunstige modellane med tanke på teknisk ytelse og kvalitet.

Generelt inntrykk
Armasight Spark er laga for å brukast aktivt. Den solide kroppen i polykarbonat er særdeles solid, og kikkerten er godt skrudd saman. Om du ynskjer forbetra ytelse enn generasjon 1, men utan å måtte gå opp i generasjon 2 (til meir enn dobbel pris), så vil Spark gi deg svært bra ytelse. Du har framleis litt geometrisk forvrenging av synsfeltet, men oppløysing og lyssensitivitet er i generasjon 2-klasse. Ein av våre mest prisgunstige nattkikkertar, med eit stort utval av tilleggsutstyr.

Sjå Armasight Spark i vår nettbutikk. 

Vanguard Endeavor ED II 8×42

Vanguard er ein relativt «ny» produsent av sportsoptikk historisk sett, grunnlagt i 1986. Merket er ikkje så kjent for kikkertar i Noreg, og dei fleste kjenner vel Vanguard som produsent av kamerastativ, kameravesker og liknande. I Dinkikkert var vi relativt ukjent med merket, men bestemte oss for å teste eit par av modellane etter å ha vore i kontakt med produsenten. Valet fall på Endeavor ED-serien, som no i år er komen i oppgradert versjon, ED II.

Vanguard Endeavor ED II 8x42

Vanguard Endeavor ED II 8×42


Vitale data
8x forstørring, 42mm lysopning, 5.25mm utgangspupill, 19.5mm augeavstand.

Vekt og storleik
Endeavor ED II er Vanguard sin high-end serie, med ein pris i mellomklassa. Serien er ein oppgradert versjon av Vanguard Endeavor ED, og omfattar tre modellar: 8×32, 8×42 og 10×42. Bortsett frå forstørring og opningsdiameter, har modellane samme funksjonalitet og konstruksjon. Vekta ligg på 770 gram, men kikkerten kjennast ikkje på langt nær så tung. Dette skuldast truleg at kikkerten er veldig godt balansert. Storleiken er som forventa for denne klassa.

Bildekvalitet
8×42 ED II har eit synsfelt på 126m pr 1000m. Dette er veldig bra, sjølv om det finst modellar med endå større synsfelt.  Eit større synsfelt er ikkje nødvendigvis utelukkande positivt, noko vi skal sjå nærare på. Okulara har ein tilsynelatande innsynsvinkel på ca 58 grader.
Skarphet er eit av dei viktigaste optiske kriteria. Og her snakkar vi ikkje berre om skarphet i sentrum, men i kva grad skarpheten held seg utover i synsfeltet. Du får mindre glede av eit stort synsfelt, dersom det syner seg at skarpheten kun er bra i 65% av synsfeltet. Slørete bildekantar øydelegg mykje av gleda med ein kikkert, sjølv om kikkerten er skarp i sentrum. Difor gledar ED II oss stort; det er knapt mogleg å sjå endring i skarphet i synsfeltet! Kikkerten er sylskarp heilt ut til bilderanda, og dette løfter automatisk opplevelsen av synsfeltet opp på eit høgare nivå! Dette hadde vi ikkje forventa på ein kikkert i denne prisklassa, ja sjølv ikkje på dyrare modellar. Forskjellen mellom ED og ED II er lett å sjå akkurat på dette punktet.
Når det gjeld fargekorrigering, fargestikk og kromatisk aberasjon er ED II heilt i øverste klasse. Kikkerten gir eit naturleg og nøytralt inntrykk, med minimalt av lysbrytingsfenomen langs kontrastovergangane. Vi har testa denne hardt mot nådelause testobjekt (radiomaster, flaggstenger og hustak), og denne kikkerten leverer langt over forventning. Forskjellen mellom ED og ED II er her lett synleg, utan at det betyr at ED er dårleg! Forklaringa finn vi truleg i ED-elementa som er nytta i denne oppgraderte modellen. Vanguard har her brukt optikk frå japanske Hoya, som er kjent for å vere ein av dei beste japanske optikkprodusentane. Dette skiftet i optikk har verkeleg gitt effekt.
Ein annan viktig optisk eigenskap er fortegning, dvs korleis geometrien i synsfeltet vert bevart. Ein god måte å sjekke dette på er å studere rette linjer i bakgrunnen. Hustak, flaggstenger og horisonten er mykje brukt som testobjekt. Den mest vanlege fortegninga er tønnefortegning. Dette betyr at rette linjer har det med å vende utover mot bildefeltet når du bevegar linja utover mot kanten av synsfeltet. Som oftast er ikkje grad av fortegning kritisk, men ein godt korrigert kikkert vil gi eit meir behageleg bilete. På ED II er fortegninga veldig godt korrigert; veldig godt! Du ser den, men vi snakkar her om fortegning på eit nivå du som oftast kun finn hjå dyrare modelllar.
Motlyseigenskapane er god på ED II. Dette skuldast god overflatebehandling på linseoverflatene, god indre strølysdemping, og det faktum at frontlinsene ligg god beskytta innanfor enden på kikkertrøret.

Utgangspupill

Utgangspupill

Byggkvalitet
Endeavor ED II brukar som sin forgjengar ED ein open konstruksjon, noko som både sparar vekt og gir eit godt og fleksibelt handgrep. Kikkerten er dekka av solid gummiarmering, og ED II har litt mindre struktur enn forgjengaren ED. Likevel er grepet behageleg, og utan at gummien kjennast for ru. Chassiet er støypt med anvisning til tommelen, nok som hjelper til med å finne ideell plassering for god balanse. Sjølve kikkerthuset er i magnesium, og dette omfattar òg fokuseringshjul og augemuslingar. All mekanikk er jevn og presis, og virkar godt skrudd saman.
Fokuseringa er rimeleg snever, med full fokusspennvidde på 3/4 omgang. Normalt ville dette bekymra oss litt, då det av og til kan vere vanskeleg å få presis fokusering. Men ikkje med ED II. Det er fantastisk å kunne dra fokusen over heile registeret, og SÅ presist legge fokusplanet på ønska objekt. Fokushjulet er òg nokså stort, noko som gjer det lett handterbart med hanskar eller vottar på.
Augeavstanden på 19.5mm gjer kikkerten ideell for dei som brukar briller. Augemuslingen kan dessutan justerast til fire posisjonar, med klikk-stopp. Kikkerten har diopterjustering med skala på høgre okular, og justeringa er låsbar med ein ganske fiks låsefunksjon. Denne fungere veldig bra, og justeringsskalaen gjer det òg mogleg å huske si eiga personlege innstilling, dersom det er fleire som brukar kikkerten fast.

Dipoterjustering med låsing

Dipoterjustering med låsing

Nærgrensa er oppgitt til 2m, men vi måler denne til ca 1.7m. Dette må seiast å vere veldig bra. Kikkerten er godt vèrtetta, og er sjølvsagt fyllt med nitrogengass for å forhindre dugg på innsida av optikken. Dette er ein kikkert du kan ta med deg i alle typar vèr, utan å bekymre deg for dugg og lekkasjar.
Kikkerten kjem med objektivlokk som henger fast i kikkertrøret, og desse er lette å ta av og på. Lokk for okulara følger òg med, og denne kan du feste i medfølgande kikkertreim om du ynsker. Vanguard har forresten livstidsgaranti på sine kikkertar. Dette betyr mykje for deg som kjøpar. Opplever du problem med kikkerten under normal bruk, så tar du kontakt med forhandlar og så blir dette tatt hand om.

Pris
Dette er ein kikkert som godt kunne ha vore i ei høgare prisklasse. Difor er det særdeles hyggeleg at vi kan tilby denne for rundt 4000,- (alt etter type modell). Den eldre ED-modellen er litt rimelegare, og er òg eit særdeles godt val. Det er sjølvsagt litt forskjell på seriane, men den gamle serien er likevel meget oppegåande.  ED-serien har litt fleire modellvariantar enn ED II, men det skulle ikkje undre oss om det kjem fleire modellar i ED II-serien etterkvart.

Objektivlokk

Objektivlokk


Generelt inntrykk
Vanguard leverer her ein glimrande kikkertserie, med optiske og mekaniske eigenskapar som vi i utgangspunktet først forventar i ei høgare prisklasse. Når vi snakkar om randskarphet og fortegning, er denne kikkerten særdeles oppegåande. Ergonomisk er kikkerten ein nytelse i bruk, og vi føler dette er ein kikkert vi kan anbefale til krevande og aktivt bruk. Noko negativt? Tja, gummien på augemuslingane er kanskje litt for klebrig, men strengt talt vert det bagatellar. Særleg i denne prisklassa. I den grad vi kan bruke merkelappen «Beste kjøp», så er den definitivt klistra på denne kikkertserien! Kan anbefalast på det sterkaste!

Sjå Vanguard Endeavor ED II i vår nettbutikk.

Tips for observasjonsøkta

Viktig med gode førebuingar ved lange observasjonsøkter.

Viktig med gode førebuingar ved lange observasjonsøkter.

For å få mest ut av observasjonsøkta,  er det lurt å gjere visse førebuingar. Små grep kan gjere ein stor forskjell, og kan forlenge tilgjengeleg tid for observering fleire timar.

Nattsyn
For å få gode observasjonar, er det viktig med god «lysdisiplin». Nattsynet vårt er ganske sårbart for sterke lyskjelder. Difor bør ein prøve å halde det så mørkt som mogleg på observasjonsstaden. Dersom du skal bruke lys (td for å lese stjernekart eller stille inn utstyr), bør dette lyset vert svakt og raudt på farge. Dette fordi raudt lys forstyrrar tappane i auget minst. Normalt tek det ca ein halv time for å få godt nattsyn. Det skal likevel ikkje meir enn ei skarp lommelykt til før nattsynet vert øydelagt for den neste 15-30 minutta. Du får kjøpt spesiallommelykter med raude lysdiodar, men du kan òg bruke ei vanleg lommelykt med raudt filter.

Kle og mat
Kle deg godt! Astronomi inneber oftast at du står lenge stille på samme plass. Når vinteren set inn for fullt, er ein termodress ei god investering, saman med ullundertøy, vottar, skjerf og noko varmt på haudet. Gode sko er særs viktig, det er lett å bli kald på beina! Ein kopp med varm kakao eller saft gjer underverk, både når det gjeld motivasjon, varme og energi. Alkohol og nikotin er ikkje lurt, då dette gjer at auget får mindre blod og pupillen vert mindre! Eit stort inntak av alkohol kan rett nok føre til at du ser stjerner, men då av eit anna kaliber.

Duggproblematikk
Av og til kan dugg vere eit stort problem for astronomiske observasjonar. Høg luftfuktighet fører saman med underkjøling til at det kan danne seg dugg og is på teleskop, linser og okular. Dette er vanskeleg å fjerne, men igrunnen ganske lett å forebygge. Når du peikar teleskopet ditt mot nattehimmelen, peikar du mot ein plass der det er særdeles kaldt (-270 grader). Det som skjer, er at mangelen på varmestråling frå verdensrommet rett og slett kjøler ned kikkerten din til ein temperatur under den lufttemperaturen som er på staden. Dermed vert utstyret underkjølt og fører raskt til at fuktighet blir kondensert på utstyret. Korleis unngår du dugg? Det er generelt sett to måtar:

  • Unngå at fuktigheten vert for stor i nærleiken av linser

Ved å lage ei duggkappe av td eit liggeunderlag, kan du isolert delar av teleskopet, samt området framfor okularet eller spegelen. I ein vanleg reflektor ligg spegelen heilt i enden av eit rør. Dette fører til at primærspegelen sjeldan duggar. Derimot kan sekundærspegelen, samt korrektorlinser og objektiv på linsekikkertar dugge ganske raskt dersom dei får stå i direkte kontakt med den kalde lufta. Ofte kan duggkappa framme på teleskopet vere kvit av rim, medan sjølve optikken er heilt tørr. Då veit du at prinsippet fungerer!

  • Unngå at utstyr blir underkjølt.

Okular kan du godt oppbevare i plastemballasjen sin, som du puttar i lomma på jakka di. Varmen frå kroppen din er oftast nok til å heve temperaturen til over duggpunktet. Du får òg kjøpt elektriske duggfjernarar som vert plassert rundt opningen på teleskopet. Desse går på straum og varmar opp opningen nok til at fuktigheten ikkje får satt seg.

Satellittbilete
Mange amatørastronomar baserer seg på satellittbilete når dei skal planlegge observasjonsøkta. Vanlege vèrmeldingar frå TV eller radio er sjølvsagt oftast ganske nøyaktige, men desse viser kun regionale tendensar og utsikter. Som regel er dei lokale forholda minst like viktige for korleis dei observatoriske forholda vert på akkurat DIN lokalitet. Terrengformer, terrengtypar, vegetasjon, høgde over havet, lokale vinforhold, avstand til innsjø/hav er nokre av parameterane som kan spele inn på forholda. Dette vert omtala seinare i teksten.

Satellittbilete av Noreg kan ein i hovudsak sjå på Det Norske Meteorologiske Institutt sine heimesider. Slike bilete kan innehalde ulik form for informasjon, alt etter kva instrument og bølgelengder som vert brukt. Til vanleg er det tre typar bilete, visuelt lys, infraraudt lys og vassdamp.

Bilete i visuelt lys er lette å tolke, men kan berre brukast i dagslys. For bruk på kvelden eller natta er infraraudt lys (varmestråling) betre, då dette ikkje er avhengig av lys frå sola. Vassdamp- bilete kan ikkje brukast til å følge skyer, men viser derimot den totale luftfuktigheten i luftmassa. Sidan luftfuktigheten sterkt kan korrelerast til transmissiviteten, er dei mørkaste områda på slike bilete knytt til lokaliteter med gode observasjonsforhold (når det gjeld grad av mørk himmel).

IR (infraraude) bilete vert ofte knytt saman i tidssekvensar, slik at du kan sjå ein animasjon over rørsla i skydekket dei siste x timar. Dette er ei svært nyttig teneste, då ein kan sjå rørsler i forhold til bakken. Det er ofte vanskeleg å berre tolke ut i frå eit bilete.

Lokale vèrforhold
Dei lokale forholda kan ofte gjere store utslag på korleis optisk utstyr fungerer. Her er ei oversikt:

Stratus-skyer vert som regel danna ved nedkjøling om natta, og fordampar når sola varmar om dagen. Slike skyer kan oppstå svært lokalt og bevegar seg langsomt. På kysten vil vi ofte sjå slike skyer komme lågt innover landet om kvelden, og utover mot havet om morgonen.

Stratusskyer

Stratusskyer

Cumulus og Cumulonimbusskyer vert danna om dagen av varmekonveksjon når det er ustabile luftmasser. Slike skyer kan strekke seg høgt opp, heilt til 20.000m for store tordenbyger. På satellittbileter ser vi slike skyer bli danna frå intet, og som regel løyser dei seg opp mot kvelden. Vind frå slike tordenceller kan råke ein sjølv om ei er langt unna skyene.

Cumulusskyer

Cumulusskyer

Store flater med stein, asfalt, betong og liknande held lenger på varmen og kan såleis skape lokal turbulens lenge etter at sola har gått ned. Unngå å observere frå slike plassar. Grasplenar, skog og lynglandskap er betre, sidan store deler av den lagra energien vert frigjeven som varmestråling i løpet av kortare tid.

Høgda over havet er som oftast ein svært viktig faktor. Dess høgare du kjem, dess meir av atmosfæren får du under deg. Den tjukkaste delen av denne ligg ved overflata, så dersom du kjem deg nokre hundre meter opp slepp du den «verste grumsen».

Unngå å observere ved foten av eit fjell eller liknande, vinden kan her vere svært vekslande, noko som fører til turbulens.

Vatn, innsjøar eller hav kan produsere store mengder vassdamp dersom temperaturen mellom luft og vatn er stor. Slik vassdamp fører til dårlege forhold for deep sky-observering. Månen og planetar kan av og til dra nytte av vassdampen, då denne kan fungere som eit nøytralt gråfilter som dempar den verste overstrålinga. Slike forhold kan òg til tider føre til lokalt ganske lite turbulens.

Observering i by/tettstad-nære strøk kan vere ei utfordring pga lysforureining. Særleg går dette ut over svakare objekt som galaksar, hopar og tåker, medan månen og planetane i liten grad vert påverka av dette. Ein skal likevel vere oppmerksam på at tettstadar ofte fører til stor lokal turbulens pga oppvarming.

Du kan òg få problem dersom temperaturen endrar seg raskare enn teleskopet klarer å reagere. Under slike forhold kan varmesirkulering frå teleskopet føre til at den lokale «seeingen» vert dårleg (turbulens).

Cirrostratus-skyer kan bidra til at temperaturen ikkje endrar seg i stor grad, noko som eliminerer effekten av lokal seeing. Skyene er så tynne at sola skin igjennom, stundom får sola ein halo danna av refleksjonar i iskrystallar i desse høgtliggande skyene.

Cirrostratusskyer

Cirrostratusskyer

Mykje snø på bakken fører til at meir av omkringliggande lys vert reflektert attende til atmosfæren. Dette skapar ofte problem med lys nattehimmel (fuktigheten i lufta reflekterer/spreier lyset).