Vanguard Endeavor ED II 8×42

Vanguard er ein relativt «ny» produsent av sportsoptikk historisk sett, grunnlagt i 1986. Merket er ikkje så kjent for kikkertar i Noreg, og dei fleste kjenner vel Vanguard som produsent av kamerastativ, kameravesker og liknande. I Dinkikkert var vi relativt ukjent med merket, men bestemte oss for å teste eit par av modellane etter å ha vore i kontakt med produsenten. Valet fall på Endeavor ED-serien, som no i år er komen i oppgradert versjon, ED II.

Vanguard Endeavor ED II 8x42

Vanguard Endeavor ED II 8×42


Vitale data
8x forstørring, 42mm lysopning, 5.25mm utgangspupill, 19.5mm augeavstand.

Vekt og storleik
Endeavor ED II er Vanguard sin high-end serie, med ein pris i mellomklassa. Serien er ein oppgradert versjon av Vanguard Endeavor ED, og omfattar tre modellar: 8×32, 8×42 og 10×42. Bortsett frå forstørring og opningsdiameter, har modellane samme funksjonalitet og konstruksjon. Vekta ligg på 770 gram, men kikkerten kjennast ikkje på langt nær så tung. Dette skuldast truleg at kikkerten er veldig godt balansert. Storleiken er som forventa for denne klassa.

Bildekvalitet
8×42 ED II har eit synsfelt på 126m pr 1000m. Dette er veldig bra, sjølv om det finst modellar med endå større synsfelt.  Eit større synsfelt er ikkje nødvendigvis utelukkande positivt, noko vi skal sjå nærare på. Okulara har ein tilsynelatande innsynsvinkel på ca 58 grader.
Skarphet er eit av dei viktigaste optiske kriteria. Og her snakkar vi ikkje berre om skarphet i sentrum, men i kva grad skarpheten held seg utover i synsfeltet. Du får mindre glede av eit stort synsfelt, dersom det syner seg at skarpheten kun er bra i 65% av synsfeltet. Slørete bildekantar øydelegg mykje av gleda med ein kikkert, sjølv om kikkerten er skarp i sentrum. Difor gledar ED II oss stort; det er knapt mogleg å sjå endring i skarphet i synsfeltet! Kikkerten er sylskarp heilt ut til bilderanda, og dette løfter automatisk opplevelsen av synsfeltet opp på eit høgare nivå! Dette hadde vi ikkje forventa på ein kikkert i denne prisklassa, ja sjølv ikkje på dyrare modellar. Forskjellen mellom ED og ED II er lett å sjå akkurat på dette punktet.
Når det gjeld fargekorrigering, fargestikk og kromatisk aberasjon er ED II heilt i øverste klasse. Kikkerten gir eit naturleg og nøytralt inntrykk, med minimalt av lysbrytingsfenomen langs kontrastovergangane. Vi har testa denne hardt mot nådelause testobjekt (radiomaster, flaggstenger og hustak), og denne kikkerten leverer langt over forventning. Forskjellen mellom ED og ED II er her lett synleg, utan at det betyr at ED er dårleg! Forklaringa finn vi truleg i ED-elementa som er nytta i denne oppgraderte modellen. Vanguard har her brukt optikk frå japanske Hoya, som er kjent for å vere ein av dei beste japanske optikkprodusentane. Dette skiftet i optikk har verkeleg gitt effekt.
Ein annan viktig optisk eigenskap er fortegning, dvs korleis geometrien i synsfeltet vert bevart. Ein god måte å sjekke dette på er å studere rette linjer i bakgrunnen. Hustak, flaggstenger og horisonten er mykje brukt som testobjekt. Den mest vanlege fortegninga er tønnefortegning. Dette betyr at rette linjer har det med å vende utover mot bildefeltet når du bevegar linja utover mot kanten av synsfeltet. Som oftast er ikkje grad av fortegning kritisk, men ein godt korrigert kikkert vil gi eit meir behageleg bilete. På ED II er fortegninga veldig godt korrigert; veldig godt! Du ser den, men vi snakkar her om fortegning på eit nivå du som oftast kun finn hjå dyrare modelllar.
Motlyseigenskapane er god på ED II. Dette skuldast god overflatebehandling på linseoverflatene, god indre strølysdemping, og det faktum at frontlinsene ligg god beskytta innanfor enden på kikkertrøret.

Utgangspupill

Utgangspupill

Byggkvalitet
Endeavor ED II brukar som sin forgjengar ED ein open konstruksjon, noko som både sparar vekt og gir eit godt og fleksibelt handgrep. Kikkerten er dekka av solid gummiarmering, og ED II har litt mindre struktur enn forgjengaren ED. Likevel er grepet behageleg, og utan at gummien kjennast for ru. Chassiet er støypt med anvisning til tommelen, nok som hjelper til med å finne ideell plassering for god balanse. Sjølve kikkerthuset er i magnesium, og dette omfattar òg fokuseringshjul og augemuslingar. All mekanikk er jevn og presis, og virkar godt skrudd saman.
Fokuseringa er rimeleg snever, med full fokusspennvidde på 3/4 omgang. Normalt ville dette bekymra oss litt, då det av og til kan vere vanskeleg å få presis fokusering. Men ikkje med ED II. Det er fantastisk å kunne dra fokusen over heile registeret, og SÅ presist legge fokusplanet på ønska objekt. Fokushjulet er òg nokså stort, noko som gjer det lett handterbart med hanskar eller vottar på.
Augeavstanden på 19.5mm gjer kikkerten ideell for dei som brukar briller. Augemuslingen kan dessutan justerast til fire posisjonar, med klikk-stopp. Kikkerten har diopterjustering med skala på høgre okular, og justeringa er låsbar med ein ganske fiks låsefunksjon. Denne fungere veldig bra, og justeringsskalaen gjer det òg mogleg å huske si eiga personlege innstilling, dersom det er fleire som brukar kikkerten fast.

Dipoterjustering med låsing

Dipoterjustering med låsing

Nærgrensa er oppgitt til 2m, men vi måler denne til ca 1.7m. Dette må seiast å vere veldig bra. Kikkerten er godt vèrtetta, og er sjølvsagt fyllt med nitrogengass for å forhindre dugg på innsida av optikken. Dette er ein kikkert du kan ta med deg i alle typar vèr, utan å bekymre deg for dugg og lekkasjar.
Kikkerten kjem med objektivlokk som henger fast i kikkertrøret, og desse er lette å ta av og på. Lokk for okulara følger òg med, og denne kan du feste i medfølgande kikkertreim om du ynsker. Vanguard har forresten livstidsgaranti på sine kikkertar. Dette betyr mykje for deg som kjøpar. Opplever du problem med kikkerten under normal bruk, så tar du kontakt med forhandlar og så blir dette tatt hand om.

Pris
Dette er ein kikkert som godt kunne ha vore i ei høgare prisklasse. Difor er det særdeles hyggeleg at vi kan tilby denne for rundt 4000,- (alt etter type modell). Den eldre ED-modellen er litt rimelegare, og er òg eit særdeles godt val. Det er sjølvsagt litt forskjell på seriane, men den gamle serien er likevel meget oppegåande.  ED-serien har litt fleire modellvariantar enn ED II, men det skulle ikkje undre oss om det kjem fleire modellar i ED II-serien etterkvart.

Objektivlokk

Objektivlokk


Generelt inntrykk
Vanguard leverer her ein glimrande kikkertserie, med optiske og mekaniske eigenskapar som vi i utgangspunktet først forventar i ei høgare prisklasse. Når vi snakkar om randskarphet og fortegning, er denne kikkerten særdeles oppegåande. Ergonomisk er kikkerten ein nytelse i bruk, og vi føler dette er ein kikkert vi kan anbefale til krevande og aktivt bruk. Noko negativt? Tja, gummien på augemuslingane er kanskje litt for klebrig, men strengt talt vert det bagatellar. Særleg i denne prisklassa. I den grad vi kan bruke merkelappen «Beste kjøp», så er den definitivt klistra på denne kikkertserien! Kan anbefalast på det sterkaste!

Sjå Vanguard Endeavor ED II i vår nettbutikk.

Tips for observasjonsøkta

Viktig med gode førebuingar ved lange observasjonsøkter.

Viktig med gode førebuingar ved lange observasjonsøkter.

For å få mest ut av observasjonsøkta,  er det lurt å gjere visse førebuingar. Små grep kan gjere ein stor forskjell, og kan forlenge tilgjengeleg tid for observering fleire timar.

Nattsyn
For å få gode observasjonar, er det viktig med god «lysdisiplin». Nattsynet vårt er ganske sårbart for sterke lyskjelder. Difor bør ein prøve å halde det så mørkt som mogleg på observasjonsstaden. Dersom du skal bruke lys (td for å lese stjernekart eller stille inn utstyr), bør dette lyset vert svakt og raudt på farge. Dette fordi raudt lys forstyrrar tappane i auget minst. Normalt tek det ca ein halv time for å få godt nattsyn. Det skal likevel ikkje meir enn ei skarp lommelykt til før nattsynet vert øydelagt for den neste 15-30 minutta. Du får kjøpt spesiallommelykter med raude lysdiodar, men du kan òg bruke ei vanleg lommelykt med raudt filter.

Kle og mat
Kle deg godt! Astronomi inneber oftast at du står lenge stille på samme plass. Når vinteren set inn for fullt, er ein termodress ei god investering, saman med ullundertøy, vottar, skjerf og noko varmt på haudet. Gode sko er særs viktig, det er lett å bli kald på beina! Ein kopp med varm kakao eller saft gjer underverk, både når det gjeld motivasjon, varme og energi. Alkohol og nikotin er ikkje lurt, då dette gjer at auget får mindre blod og pupillen vert mindre! Eit stort inntak av alkohol kan rett nok føre til at du ser stjerner, men då av eit anna kaliber.

Duggproblematikk
Av og til kan dugg vere eit stort problem for astronomiske observasjonar. Høg luftfuktighet fører saman med underkjøling til at det kan danne seg dugg og is på teleskop, linser og okular. Dette er vanskeleg å fjerne, men igrunnen ganske lett å forebygge. Når du peikar teleskopet ditt mot nattehimmelen, peikar du mot ein plass der det er særdeles kaldt (-270 grader). Det som skjer, er at mangelen på varmestråling frå verdensrommet rett og slett kjøler ned kikkerten din til ein temperatur under den lufttemperaturen som er på staden. Dermed vert utstyret underkjølt og fører raskt til at fuktighet blir kondensert på utstyret. Korleis unngår du dugg? Det er generelt sett to måtar:

  • Unngå at fuktigheten vert for stor i nærleiken av linser

Ved å lage ei duggkappe av td eit liggeunderlag, kan du isolert delar av teleskopet, samt området framfor okularet eller spegelen. I ein vanleg reflektor ligg spegelen heilt i enden av eit rør. Dette fører til at primærspegelen sjeldan duggar. Derimot kan sekundærspegelen, samt korrektorlinser og objektiv på linsekikkertar dugge ganske raskt dersom dei får stå i direkte kontakt med den kalde lufta. Ofte kan duggkappa framme på teleskopet vere kvit av rim, medan sjølve optikken er heilt tørr. Då veit du at prinsippet fungerer!

  • Unngå at utstyr blir underkjølt.

Okular kan du godt oppbevare i plastemballasjen sin, som du puttar i lomma på jakka di. Varmen frå kroppen din er oftast nok til å heve temperaturen til over duggpunktet. Du får òg kjøpt elektriske duggfjernarar som vert plassert rundt opningen på teleskopet. Desse går på straum og varmar opp opningen nok til at fuktigheten ikkje får satt seg.

Satellittbilete
Mange amatørastronomar baserer seg på satellittbilete når dei skal planlegge observasjonsøkta. Vanlege vèrmeldingar frå TV eller radio er sjølvsagt oftast ganske nøyaktige, men desse viser kun regionale tendensar og utsikter. Som regel er dei lokale forholda minst like viktige for korleis dei observatoriske forholda vert på akkurat DIN lokalitet. Terrengformer, terrengtypar, vegetasjon, høgde over havet, lokale vinforhold, avstand til innsjø/hav er nokre av parameterane som kan spele inn på forholda. Dette vert omtala seinare i teksten.

Satellittbilete av Noreg kan ein i hovudsak sjå på Det Norske Meteorologiske Institutt sine heimesider. Slike bilete kan innehalde ulik form for informasjon, alt etter kva instrument og bølgelengder som vert brukt. Til vanleg er det tre typar bilete, visuelt lys, infraraudt lys og vassdamp.

Bilete i visuelt lys er lette å tolke, men kan berre brukast i dagslys. For bruk på kvelden eller natta er infraraudt lys (varmestråling) betre, då dette ikkje er avhengig av lys frå sola. Vassdamp- bilete kan ikkje brukast til å følge skyer, men viser derimot den totale luftfuktigheten i luftmassa. Sidan luftfuktigheten sterkt kan korrelerast til transmissiviteten, er dei mørkaste områda på slike bilete knytt til lokaliteter med gode observasjonsforhold (når det gjeld grad av mørk himmel).

IR (infraraude) bilete vert ofte knytt saman i tidssekvensar, slik at du kan sjå ein animasjon over rørsla i skydekket dei siste x timar. Dette er ei svært nyttig teneste, då ein kan sjå rørsler i forhold til bakken. Det er ofte vanskeleg å berre tolke ut i frå eit bilete.

Lokale vèrforhold
Dei lokale forholda kan ofte gjere store utslag på korleis optisk utstyr fungerer. Her er ei oversikt:

Stratus-skyer vert som regel danna ved nedkjøling om natta, og fordampar når sola varmar om dagen. Slike skyer kan oppstå svært lokalt og bevegar seg langsomt. På kysten vil vi ofte sjå slike skyer komme lågt innover landet om kvelden, og utover mot havet om morgonen.

Stratusskyer

Stratusskyer

Cumulus og Cumulonimbusskyer vert danna om dagen av varmekonveksjon når det er ustabile luftmasser. Slike skyer kan strekke seg høgt opp, heilt til 20.000m for store tordenbyger. På satellittbileter ser vi slike skyer bli danna frå intet, og som regel løyser dei seg opp mot kvelden. Vind frå slike tordenceller kan råke ein sjølv om ei er langt unna skyene.

Cumulusskyer

Cumulusskyer

Store flater med stein, asfalt, betong og liknande held lenger på varmen og kan såleis skape lokal turbulens lenge etter at sola har gått ned. Unngå å observere frå slike plassar. Grasplenar, skog og lynglandskap er betre, sidan store deler av den lagra energien vert frigjeven som varmestråling i løpet av kortare tid.

Høgda over havet er som oftast ein svært viktig faktor. Dess høgare du kjem, dess meir av atmosfæren får du under deg. Den tjukkaste delen av denne ligg ved overflata, så dersom du kjem deg nokre hundre meter opp slepp du den «verste grumsen».

Unngå å observere ved foten av eit fjell eller liknande, vinden kan her vere svært vekslande, noko som fører til turbulens.

Vatn, innsjøar eller hav kan produsere store mengder vassdamp dersom temperaturen mellom luft og vatn er stor. Slik vassdamp fører til dårlege forhold for deep sky-observering. Månen og planetar kan av og til dra nytte av vassdampen, då denne kan fungere som eit nøytralt gråfilter som dempar den verste overstrålinga. Slike forhold kan òg til tider føre til lokalt ganske lite turbulens.

Observering i by/tettstad-nære strøk kan vere ei utfordring pga lysforureining. Særleg går dette ut over svakare objekt som galaksar, hopar og tåker, medan månen og planetane i liten grad vert påverka av dette. Ein skal likevel vere oppmerksam på at tettstadar ofte fører til stor lokal turbulens pga oppvarming.

Du kan òg få problem dersom temperaturen endrar seg raskare enn teleskopet klarer å reagere. Under slike forhold kan varmesirkulering frå teleskopet føre til at den lokale «seeingen» vert dårleg (turbulens).

Cirrostratus-skyer kan bidra til at temperaturen ikkje endrar seg i stor grad, noko som eliminerer effekten av lokal seeing. Skyene er så tynne at sola skin igjennom, stundom får sola ein halo danna av refleksjonar i iskrystallar i desse høgtliggande skyene.

Cirrostratusskyer

Cirrostratusskyer

Mykje snø på bakken fører til at meir av omkringliggande lys vert reflektert attende til atmosfæren. Dette skapar ofte problem med lys nattehimmel (fuktigheten i lufta reflekterer/spreier lyset).